Thể cách là một thuật ngữ trong ca trù và không thấy ở các bộ môn ca nhạc khác. Nghiên cứu ca trù không thể không tìm hiểu thuật ngữ này. Trong khi chờ đợi các…

Thể cách là một thuật ngữ trong ca trù và không thấy ở các bộ môn ca nhạc khác. Nghiên cứu ca trù không thể không tìm hiểu thuật ngữ này. Trong khi chờ đợi các kết quả nghiên cứu về nội dung khoa học cho thuật ngữ thể cách ca trù trong tương lai, bài viết này là một cố gắng ban đầu, ít nhất là về mặt tư liệu. Hiện nay, Thư viện Viện Nghiên cứu Hán Nôm có 8 cuốn sách mang tên Ca trù thể cách 歌籌體格. Theo đó thì thuật ngữ “thể cách” 體格 chỉ các làn điệu hát, hình thức diễn xướng múa, diễn, nghi lễ, việc thi cử trong ca trù. Các sách cổ đều gọi các tiết mục này là thể cách 體格 . Các tác giả của Việt Nam ca trù biên khảo cũng gọi là thể 體 ca trù. Khi thể cách là làn điệu hát, thì “thể cách” hoàn toàn trùng hợp với “làn điệu” (ví dụ thể cách Hát nói, Bắc phản,…). Thể cách cũng chỉ một tiết mục múa, hoặc diễn xướng thậm chí một nghi lễ trong trình diễn ca trù, một trình diễn kỹ thuật về sử dụng trống hoặc đàn cũng gọi là thể cách. Trong tình hình hiện nay, không có cách nào để biết được ca trù đã từng có bao nhiêu làn điệu hay thể cách nếu không dựa vào thư tịch cổ. Các tư liệu tiếng (băng ghi âm) hiện biết không còn giữ được bao nhiêu thể cách ca trù; việc điều tra hồi cố ở các nghệ nhân ca trù thì càng ngày càng bế tắc, không thể thực hiện được vì số nghệ nhân đều tuổi cao, sức yếu, không nhớ được điều gì đáng kể. May mắn thay, tư liệu Hán Nôm cung cấp được một số lượng lớn các thể cách ca trù, mà khi đối chiếu lại với các công trình nghiên cứu trước đây thì chưa có nhà nghiên cứu nào đạt được.Bài viết này bước đầu giới thiệu nguồn thư tịch Hán Nôm và việc nghiên cứu về thể cách ca trù.