Cây hương chùa Tứ Kỳ – tuyệt tác đá chạm của thời Lê Trung Hưng

Được dựng tại chùa Linh Tiên (xưa thuộc huyện Thanh Trì, nay là phường Hoàng Liệt, quận Hoàng Mai, Hà Nội), cây hương chùa Tứ Kỳ là một trong những tác phẩm điêu khắc đá tiêu biểu và tinh xảo bậc nhất thế kỷ XVII – XVIII. Toàn bộ cây hương gồm ba phần ghép mộng – đỉnh, thân và bệ – được tạo hình hài hòa giữa các khối vuông, bát giác, tròn, kết hợp tinh tế với các đề tài trang trí linh vật, mây lửa, hoa lá, rồng – phượng…

Điểm đặc biệt nhất là đôi rồng chầu mặt trời trên đỉnh trụ, thân rồng cuộn xoắn vào nhau, móng vuốt sắc nhọn, thân mình chắc khỏe – tạo khối mạnh mẽ, sinh động hiếm thấy ở những di vật cùng thời. Cùng với đó là hình tượng rồng đuôi cá, gợi tích “cá chép hóa rồng”, gửi gắm ước vọng vươn lên, thịnh đạt của người Việt.

Không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật, cây hương còn là chứng tích văn hóa – tín ngưỡng quý giá, kết tinh triết lý Phật giáo, Nho giáo, Đạo giáo và tinh thần nhân văn dân gian. Từ nội dung minh văn khắc trên tám mặt trụ, có thể thấy đây không chỉ là vật thờ mà còn phản ánh rõ tư tưởng đạo – đức, hương ước làng xã và đời sống tinh thần của cộng đồng người Việt thời Lê Trung Hưng.

📍 Hiện trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, số 01 Tràng Tiền, Hoàn Kiếm, Hà Nội.