Hà Nội qua những lớp ký ức

Từ kinh thành Thăng Long đến những con phố đầy biển hiệu hôm nay, Hà Nội là một văn bản được viết đè qua nghìn năm. Dữ liệu giúp ta đọc lại từng lớp.

Câu chuyện đô thịBan biên tập Kho dữ liệu Văn hóa18/08/20268 phút đọc

Ảnh bìa: Isabell Schulz · CC BY-SA 2.0

Năm 1010, vua Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư về thành Đại La và đặt tên là Thăng Long. Hơn mười thế kỷ sau, thành phố vẫn giữ trong lòng đất và trên mặt phố những dấu vết của từng thời kỳ – nếu ta biết cách đọc.

Lớp thứ nhất: kinh thành

Dưới khu khảo cổ 18 Hoàng Diệu, các lớp nền móng cung điện thời Lý, Trần, Lê chồng lên nhau như những trang sách. Đoan Môn, Kính Thiên và Hậu Lâu là phần nổi của một trung tâm quyền lực kéo dài liên tục mười ba thế kỷ – lý do Hoàng thành Thăng Long được UNESCO ghi danh năm 2010.

Cổng Đoan Môn — Đoan Môn – cổng chính dẫn vào khu cấm thành.Ảnh: katiebordner · CC BY 2.0

Mốc thời gian

1010
Dời đô về Thăng Long
Lý Thái Tổ ban Chiếu dời đô, mở đầu lịch sử kinh thành.
Hoàng thành Thăng LongKDL-TOU-010647
1070
Xây Văn Miếu
Văn Miếu được dựng để thờ Khổng Tử; năm 1076 lập Quốc Tử Giám.
Văn Miếu – Quốc Tử GiámKDL-TOU-010573
1902
Cầu Doumer khánh thành
Cây cầu thép vượt sông Hồng – nay là cầu Long Biên.
Cầu Long BiênKDL-CIN-010795
1911
Nhà hát Lớn hoàn thành
Công trình biểu diễn quan trọng nhất của đô thị thuộc địa.
Nhà hát Lớn Hà NộiKDL-PER-010832
2023
Hà Nội trong ảnh 360°
Ảnh toàn cảnh đường phố lưu lại nhịp sống đô thị đương đại.
Phố cổ Hà Nội – không gian 360°KDL-TOU-010758

Lớp thứ hai: phố thị và đô thị thuộc địa

Cuối thế kỷ XIX, người Pháp quy hoạch lại Hà Nội với đại lộ, tàu điện, tháp nước và những công trình công cộng mang phong cách châu Âu. Bưu ảnh thời kỳ này – in hàng loạt và gửi đi khắp nơi – vô tình trở thành kho tư liệu hình ảnh đô thị đầy đủ nhất mà ta còn giữ được.

Bưu ảnh Đại lộ Đồng Khánh — Đại lộ Đồng Khánh, nay là phố Hàng Bài.Ảnh: Không rõ tác giả · Public domain

Bưu ảnh Tháp nước Hàng Đậu — Tháp nước Hàng Đậu, xây năm 1894.Ảnh: Không rõ tác giả · Public domain

Bưu ảnh Nhà hát Lớn — Nhà hát Lớn và phố Paul Bert.Ảnh: Không rõ tác giả · Public domain

“Một bức bưu ảnh cũ là một tọa độ trong thời gian. Khi gắn nó vào bản đồ hôm nay, ta có thể đứng đúng chỗ người chụp đã đứng một trăm năm trước.”

Ghi chú biên tập dữ liệu

Lớp thứ ba: đời sống hôm nay

Biển hiệu, hàng rong, chợ hoa ngày Tết và những góc phố chật kín xe máy là lớp ký ức đang được viết. Ảnh 360° đường phố năm 2023 cho phép đối chiếu trực tiếp với bưu ảnh xưa: cùng một góc phố, khác một thế kỷ.